Elimizdiń budan bylaıǵy damýy tek qana ǵylymnyń deńgeıimen ólshenedi. Qoǵamdyq ómirdiń túrli salasyn qamtyǵan Elbasy Joldaýynda ǵylym, bilim jáne jastar máselesi erekshe orynǵa qoıylǵan.
Búginde otandyq ǵylym deńgeıi qandaı? Elimiz dittegen meje bıiginen kórine ala ma?
Árıne, aýyzdy qý shóppen súrtýge bolmaıdy. Otandyq ǵylym mektebi qazirdiń ózinde oń nátıjelerin bere bastady. Qaı jaǵynan alǵanda da bizdiń ǵalymdar otandyq ekonomıkany ozyq tehnologııamen baıytýdyń tiregi bolary sózsiz.
Biz osy ýaqytqa deıin ómirlik qajetti úsh tireýdiń basyn biriktire almaı júrdik. Bilim – ǵylym – óndiris úshtiginiń basyn qosatyn naqty zań qabyldanyp, bul kúnderi nátıjeli jumys istep jatyr. О́ndiristi damytýshy ǵylymdy ınvestısııalaýdyń halyqaralyq qalyptaǵy júıesi endi bizdiń el ómirine de ene bastady. Buǵan deıin ǵylym «qarajattan shólirkese», ǵalym ashqan jańalyq óndiriske joldama ala almasa, endi ondaı toqyraý bolmaıtyn boldy. Ǵylymdy ınvestısııalaýdyń birneshe arnasy jumys isteı bastady. Máselen ǵylymı-zertteýler úshin arnaıy memlekettik maqsatty granttar bólý, memlekettik tapsyrys boıynsha ǵylymı-zertteý jobalaryn júzege asyrý, ǵylymǵa bólinetin qarjyny ǵalymdardyń óz eksheýinen ótkize otyryp bólý, aqyr aıaǵynda jekeniń kapıtalyn ınvestısııa retinde tartý arnalary paıda boldy. Ashylǵan jańalyqty óndiriske engizý isi jeńildeı tústi. Qazir úkimet deńgeıinde joǵary ǵylymı-tehnologııalyq keńes jumys isteıdi. Bul keńes salalyq ǵylymı keńesterdiń usynystaryn eksheýden ótkizedi. Saıyp kelgende, báriniń de múddesi ǵylymdy ınvestısııalaý, jańalyqty óndiriske kidirissiz engizý jumysyn júıege túsirgen, jemisti etetin bir jańa arna bolǵanyn aıta ketý kerek.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi qoıyp otyrǵan talapqa sáıkes, Mahambet О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti irgeli jáne qoldanbaly zertteýlerdi júrgizip, elimizdiń ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa úles qosyp keledi.
Búginde ǵylymnyń ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damýyna baılanysty zertteýlerdi kommersııalandyrý – kún tártibinde turǵan kúrdeli másele. О́ıtkeni álemdik deńgeıdegi zertteýler men álemdik ǵylym Qazaqstanǵa kelýi úshin bizge qaıtsek te ǵylymı izdenisterdi kommersııalaý tájirıbesi men tetigin meńgerýge týra keledi. 2018 jyly ýnıversıtet ǵalymdary irgeli jáne qoldanbaly zertteýlerin kelisim sharttar aıasynda jáne memlekettik qarajat esebinen qarjylandyrdy.
Ǵalymdardyń qarjylandyrylǵan ǵylymı jobalarǵa qatysý kórsetkishin arttyrý maqsatynda da birqatar jumys júrgizdik. Máselen, bıylǵy oqý jyly eki zerthana quryldy. Irgeli jáne qoldanbaly zertteýlerdi damytý baǵytynda ýnıversıtet granty taǵaıyndaldy. Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń: «Qazir... ǵylym men ınnovasııanyń kúni týǵan zaman. Erinbeı eńbek etken, talmaı ǵylym izdegen adam ozady» degen sózi stýdentter men oqytýshylardan ǵylymı izdenis pen kásibı sheberlikti, biliktilikti talap etedi.
Ýnıversıtet búgingi tańda alys-jaqyn shetel joǵary oqý oryndarymen halyqaralyq baılanys uıymdastyryp keledi. Nátıjesinde taıaý jáne alys sheteldiń 100-den asa joǵary oqý ornymen kelisimshart jasaǵan. Ǵylymı-zertteý konsorsıýmdary men kelisimderi aıasynda Reseı Federasııasy joǵary oqý oryndarynyń, ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń jáne ǵylymı birlestikteriniń ǵalymdarymen birlesken ǵylymı zertteýler júrgizilýde. Sondaı-aq otandyq zertteý jumystarynyń ǵylymı jańalyqtaryn álemge tanytý úshin Mahambet О́temisov atyndaǵy BQMÝ Habarshysyn joǵary reıtıngke ıe ǵylymı basylymdar qataryna qosý boıynsha jumys qolǵa alyndy.
Elbasy alǵa qoıǵan basty mindettiń biri –qazirgi jáne keleshektegi naryqta suranysyna saı maman daıarlaý. Prezıdent bizge Qazaqstannyń bilikti mamandary álemniń árbir túkpirinde suranysqa ıe bolý qajet degen talap qoıyp otyr. Qazir bizdiń tarapymyzdan osy baǵytta naqty qadamdar jasalýda. Búgingi ýnıversıtet túlegi – ozat, joǵary bilikti jáne óz salasy boıynsha jetik bilimdi ıgergen, álemniń kez-kelgen elinde suranysqa ıe bolatyndaı, básekege qabiletti maman bolýy qajet. Joǵary bilim berý oryndary dıplom berýmen shektelmeı, sol dıplom ıesi jumyspen qamtylǵan jaǵdaıda ǵana ýnıversıtetterdiń jumysy baǵalanady.
Memleket Basshysynyń Qazaqstan halqyna arnalǵan osy jyldaǵy ekinshi Joldaýyn ujymymyzda tyńdap, jan-jaqty talqyladyq. Aldymyzǵa naqty mindet qoıdyq. Qyrýar isti qolǵa alǵan Elbasy árbir memlekettik qyzmetkerden óz jaýapkershiligine durys qaraýdy talap etedi. Bul bizdiń ujymnyń da jumys barysynda este saqtaıtyn eń basty qaǵıdasy. Sodan bolsa kerek, toqsan jylǵa taıaý tarıhy bar Mahambet О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshy, professorlar quramy stýdentterge bilim berýdi zamana talabyna saı júrgizip keledi. О́ıtkeni táýelsiz memleketimiz qazaqstandyqtardyń jan-jaqty damýy úshin álemniń barlyq tusyna jol ashyp berdi. Endi sol múmkindikti eń áýeli ózimizdiń jeke basymyzdyń damýy úshin paıdalansaq, munyń ózi jalpyulttyq damýǵa qosqan úlesimiz bolar edi.
Nurlan Serǵalıev,
Mahambet О́temisov atyndaǵy BQMÝ rektory,
Bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor,
Batys Qazaqstan oblysy